Nadczynność tarczycy (łac. hyperthyreosis) to stan, w którym gruczoł tarczycowy produkuje nadmierne ilości hormonów (tyroksyny T4 i trójjodotyroniny T3). W przeciwieństwie do niedoczynności, ten nadmiar przyspiesza metabolizm i prowadzi do szeregu uciążliwych i potencjalnie niebezpiecznych objawów. Choć leczenie farmakologiczne stanowi podstawę terapii, wielu pacjentów poszukuje metod, które pomogą opanować objawy somatyczne i nadpobudliwość układu nerwowego towarzyszące chorobie. Tu pojawia się rola osteopatii – holistycznej terapii manualnej, której celem jest przywrócenie równowagi w ciele.
Nadczynność tarczycy – czym jest i jakie daje objawy?
Nadczynność tarczycy jest stanem hipermetabolizmu wywołanym przez zbyt wysokie stężenie hormonów tarczycy we krwi. Najczęstszą przyczyną jest autoimmunologiczna choroba Gravesa-Basedowa, w której organizm wytwarza przeciwciała pobudzające tarczycę do nadmiernej pracy. Objawy są zazwyczaj odzwierciedleniem przyspieszonego tempa pracy wszystkich układów:
- w układzie nerwowym występuje wzmożona nerwowość, drażliwość, lęk, problemy ze snem, drżenie rąk (tremor)
- układ krążenia – tachykardia (przyspieszone bicie serca), kołatanie serca, czasami nadciśnienie
- metabolizm i skóra – utrata masy ciała pomimo zwiększonego apetytu, nadmierna potliwość, nietolerancja ciepła, skóra ciepła i wilgotna
- wzrok – wytrzeszcz oczu (oftalmopatia Gravesa) – choć nie występuje u wszystkich, jest charakterystyczny dla choroby Gravesa-Basedowa
- ogólne osłabienie mięśni (miopatia tarczycowa), częste wypróżnienia.
W osteopatii, te intensywne objawy są często interpretowane jako przejaw nadmiernej dominacji współczulnego układu nerwowego, który jest w ciągłej aktywacji “walcz lub uciekaj”.
Rola osteopatii w regulacji pracy tarczycy
Osteopatia, zgodnie ze swoją holistyczną filozofią, nie koncentruje się na samej tarczycy jako gruczole hormonalnym (to domena endokrynologii), lecz na otaczających ją strukturach i systemach regulujących. Celem terapii jest stworzenie optymalnego środowiska dla funkcjonowania tarczycy poprzez normalizację ukrwienia, drenażu limfatycznego i, co najważniejsze, zrównoważenie autonomicznego układu nerwowego (AUN).
Równowaga Autonomicznego Układu Nerwowego (AUN)
AUN, dzielący się na układ współczulny (aktywujący) i przywspółczulny (hamujący/regenerujący), odgrywa kluczową rolę w regulacji tarczycy. W nadczynności tarczycy obserwuje się często nadaktywność układu współczulnego, co przyczynia się do kołatania serca, drżenia i uczucia niepokoju.
Rola osteopaty polega na:
- Redukcji napięć w segmencie piersiowym kręgosłupa (Th1-Th4)
Z tego obszaru wychodzą włókna współczulne, które unerwiają tarczycę. Blokady i napięcia mięśniowe w tym rejonie mogą stymulować nadaktywność współczulną. Osteopata stosuje delikatne techniki mobilizacyjne i powięziowe, aby “wyciszyć” tę część układu.
- Stymulacji układu przywspółczulnego (nerw błędny)
Poprzez techniki czaszkowo-krzyżowe i pracę z nerwem błędnym (X nerw czaszkowy), który m.in. reguluje pracę serca i trawienie, osteopata wspiera procesy relaksacyjne i regeneracyjne.
Poprawa mechaniki i ukrwienia
Tarczyca jest otoczona gęstą siecią mięśni, powięzi i dużych naczyń krwionośnych. Dlatego tak istotne jest wzmocnienie krążenia oraz mobilizacja struktur szyi.
- W nadczynności tarczycy, gruczoł jest silnie ukrwiony. Napięcia w mięśniach szyi (np. mostkowo-obojczykowo-sutkowym) lub ograniczenia ruchomości chrząstki tarczowatej mogą prowadzić do lokalnych dysfunkcji w mikrokrążeniu. Terapia ma na celu ułatwienie swobodnego przepływu krwi i limfy, co wspiera naturalne procesy usuwania stanów zapalnych, które często towarzyszą chorobom autoimmunologicznym (jak choroba Gravesa-Basedowa).
- Techniki trzewno-powięziowe skierowane na przedział trzewny szyi poprawiają elastyczność i ruchomość tkanek otaczających tarczycę, zmniejszając wszelkie mechaniczne ograniczenia.
Techniki osteopatyczne wspierające układ hormonalny i układ nerwowy
Terapia osteopatyczna w przypadku nadczynności tarczycy koncentruje się na kilku kluczowych obszarach, wykorzystując subtelne i nieinwazyjne techniki.
1. Techniki czaszkowo-krzyżowe (Cranio-Sacral Therapy)
Są to bardzo delikatne techniki, polegające na pracy z kośćmi czaszki, kręgosłupem i kością krzyżową. Celem jest regulacja rytmu płynu mózgowo-rdzeniowego i normalizacja napięcia układu nerwowego. Obejmują:
- normalizację osi podwzgórze-przysadka-tarczyca; poprzez pracę na czaszce i membranach wewnątrzczaszkowych, osteopata pośrednio wspiera centralny układ regulacji hormonalnej
- wyciszenie AUN – to najskuteczniejsza metoda, aby zredukować pobudzenie współczulne, łagodząc kołatanie serca, niepokój i bezsenność, które są typowe dla nadczynności tarczycy.
2. Techniki wisceralne i powięziowe na szyi i klatce piersiowej
Te techniki koncentrują się na tkankach bezpośrednio związanych z tarczycą. Wyróżniamy wśród nich:
- rozluźnianie powięzi szyjnych poprzez pracę z mięśniami podgnykowymi, nadgnykowymi oraz powięzią szyjną głęboką, co odbarcza gruczoł tarczycowy
- mobilizację żeber i mostka – zablokowania w tym obszarze mogą wpływać na naczynia krwionośne i limfatyczne, ograniczając drenaż – uwolnienie tych struktur poprawia krążenie i wspiera eliminację zastojów
- pracę z przeponą, która jest kluczową pompą limfatyczną; jej mobilizacja wspiera usuwanie produktów przemiany materii i zmniejsza ogólne napięcie w ciele.
3. Techniki neurodynamiczne i dla pnia współczulnego
Osteopata może zastosować specyficzne techniki inhibicji (wyciszania) na zwojach szyjnych (np. zwój gwiaździsty, zwoje szyjne środkowy i górny) oraz wzdłuż pnia współczulnego w odcinku piersiowym. To bezpośrednie działanie na układ nerwowy ma na celu zmniejszenie nadmiernej stymulacji tarczycy i innych narządów (np. serca), które są nadmiernie pobudzone przy nadczynności tarczycy.
Połączenie leczenia farmakologicznego z terapią manualną
Podobnie jak w przypadku niedoczynności tarczycy, osteopatia nie leczy bezpośrednio nadczynności tarczycy – to zadanie dla leków tyreostatycznych, jodu radioaktywnego lub ewentualnej interwencji chirurgicznej. Osteopatia w kontekście nadczynności tarczycy pełni rolę wspierającą i objawową, oferując pacjentowi ulgę w najtrudniejszych dolegliwościach.
| Cel terapii farmakologicznej | Cel terapii osteopatycznej |
| Normalizacja poziomu hormonów T3 i T4. | Zrównoważenie układu nerwowego (wyciszenie tachykardii, lęku). |
| Kontrola procesu autoimmunologicznego (choroba Gravesa-Basedowa). | Poprawa jakości snu i zmniejszenie drżenia poprzez relaksację AUN. |
| Ochrona serca i innych narządów przed toksycznym działaniem nadmiaru hormonów. | Redukcja napięć mięśniowo-szkieletowych i poprawa drenażu. |
Pacjenci z nadczynnością tarczycy są często wrażliwi i nadmiernie pobudzeni, dlatego osteopata musi stosować wyjątkowo delikatne techniki. Agresywne manipulacje w okolicy szyi są niewskazane.
Najlepsze rezultaty osiąga się, gdy pacjent jest pod stałą opieką endokrynologa, który monitoruje wyniki badań (TSH, fT3, fT4), oraz korzysta z terapii manualnej w celu poprawy ogólnej kondycji ciała. Komunikacja między pacjentem, endokrynologiem a osteopatą jest niezbędna do stworzenia spójnego i bezpiecznego planu terapeutycznego.
Nadczynność tarczycy stawia przed organizmem wyzwania na wielu płaszczyznach – od biochemii po biomechanikę i neuroregulację. Choć leczenie farmakologiczne jest kluczowe, to osteopatia oferuje unikalne i holistyczne narzędzia do wspierania pacjenta w tym trudnym czasie. Terapia manualna nie jest substytutem, lecz uzupełnieniem, które pomaga ciału odzyskać spokój i wspiera jego zdolność do samoregulacji.
- Przeczytaj także: Rodzaje chorób endokrynologicznych i rola układu endokrynnego
- Sprawdź szkolenie: Zintegrowane leczenie dysfunkcji układu endokrynologicznego