Wielu rodziców z niepokojem obserwuje kształt główki swojego dziecka. W pierwszych miesiącach życia, kiedy kości czaszki są jeszcze miękkie i plastyczne, łatwo może dojść do ich deformacji. Jednym z najczęściej diagnozowanych problemów jest plagiocefalia. Choć nazwa brzmi poważnie, wiedza na temat tego schorzenia pozwala na szybką interwencję i skuteczne leczenie. Ten artykuł pomoże Państwu zrozumieć, czym jest plagiocefalia u niemowląt, jakie są jej przyczyny, jak ją rozpoznać i jakie metody leczenia są obecnie stosowane.
Czym jest plagiocefalia?
Plagiocefalia (z greckiego plagios – skośny, kephale – głowa) to stan, w którym dochodzi do asymetrii czaszki. Najczęściej objawia się spłaszczoną główką u dziecka z jednej strony potylicy oraz przesunięciem ucha i czoła po tej samej stronie. Rodzice często określają to jako płaska główka u niemowlęcia lub spłaszczona główka niemowlaka.
W większości przypadków mamy do czynienia z tzw. plagiocefalią pozycyjną (deformacyjną), która jest nabyta i wynika z przewagi jednej pozycji ułożeniowej. Należy ją odróżnić od rzadszej kraniosynostozy (przedwczesne zarośnięcie szwów czaszkowych), która wymaga interwencji neurochirurgicznej.
Jakie są przyczyny plagiocefalii?
Główną przyczyną plagiocefalii jest stały, jednostronny nacisk na podatne kości czaszki. Wyróżnia się czynniki prenatalne, perinatalne i postnatalne.
1. Czynniki prenatalne i perinatalne:
- ograniczona przestrzeń w macicy – ciąża mnoga, małowodzie lub miednicowe położenie płodu mogą powodować ucisk na główkę i zainicjować deformację czaszki u niemowląt,
- przebieg porodu – długotrwały lub trudny poród.
2. Czynniki Postnatalne (po urodzeniu):
- preferencja ułożeniowa – najczęstsza przyczyna – dzieci spędzają dużo czasu na plecach, a jeśli mają “ulubioną” stronę do leżenia, powtarzalny nacisk prowadzi do spłaszczenia główki u dziecka,
- kręcz szyi (wrodzony lub nabyty) – napięty lub skrócony mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy uniemożliwia swobodny obrót głowy, co wymusza stałe ułożenie na jednej stronie i prowadzi do asymetrii czaszki,
- ograniczony „czas na brzuchu” (Tummy Time) – brak regularnego układania dziecka na brzuchu zwiększa czas spędzany na plecach,
- nadmierne używanie akcesoriów – foteliki samochodowe, bujaczki i leżaczki utrzymują dziecko w jednej pozycji i naciskają na potylicę.
Objawy plagiocefalii – jak rozpoznać problem u dziecka?
Rozpoznanie plagiocefalii jest zazwyczaj proste. Im wcześniej problem zostanie zauważony, tym lepsze rokowania. Do najbardziej wyraźnych objawów asymetrii czaszki zaliczamy:
- spłaszczenie z tyłu głowy – widoczne z jednej strony potylicy – to objaw typowy dla płaskiej główki niemowlak (ucho po stronie spłaszczenia może wydawać się bardziej wysunięte do przodu),
- asymetria czoła – czoło po stronie spłaszczenia może być bardziej wypukłe,
- asymetria twarzy – występuje w poważniejszych przypadkach,
- brak swobody ruchów głowy – dziecko ewidentnie preferuje obracanie głowy tylko w jednym kierunku, co jest wskaźnikiem współistniejącego kręczu szyi i utrwalania deformacji czaszki.
Aby sprawdzić spłaszczoną główkę u niemowlęcia, najlepiej spojrzeć na główkę dziecka z góry – w przypadku plagiocefalii kształt będzie przypominał równoległobok.
Leczenie plagiocefalii – jakie metody stosują specjaliści?
Leczenie plagiocefalii zależy od wieku dziecka i stopnia zaawansowania deformacji czaszki. Podstawową i najskuteczniejszą metodą w pierwszych 4. miesiącach życia, kiedy kości są najbardziej plastyczne jest repozycjonowanie, a więc zmiana ułożenia. Co można zrobić? Układać dziecko do snu tak, aby nacisk spoczywał na stronie przeciwnej do płaskiej główki, zmieniać kierunki bodźców (np. ułożenia łóżeczka) oraz regularny, nadzorowany przez rodzica czas na brzuszku, który odciąża potylicę.
W przypadku umiarkowanej do ciężkiej plagiocefalii lub gdy repozycjonowanie nie przynosi efektów po 4-6 miesiącu życia, stosuje się kask korygujący (orteza czaszkowa). Kask, indywidualnie dopasowany, delikatnie kieruje wzrostem czaszki, dając przestrzeń do rozwoju tam, gdzie jest spłaszczona główka niemowlaka. Leczenie trwa zazwyczaj od 2 do 6 miesięcy, optymalnie między 4. a 12. miesiącem życia.
Rehabilitacja i terapia osteopatyczna w plagiocefalii
Rola specjalistów od rehabilitacji i osteopatii jest kluczowa, zwłaszcza gdy powodem plagiocefalii jest kręcz szyi. Co pomaga w terapii asymetrii czaszki?
- ćwiczenia rozciągające pomagające wydłużyć napięty mięsień szyi,
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie szyi po stronie przeciwnej,
- edukacja rodziców, czyli nauka prawidłowej pielęgnacji wspierającej symetryczny rozwój i korektę asymetrii czaszki.
Osteopata wykorzystuje delikatne techniki manualne, aby:
- uwolnić napięcia w tkankach i kościach głowy i szyi, które przyczyniają się do utrwalania deformacji czaszki u niemowląt,
- zwiększyć swobodę ruchu szyi.
Profilaktyka – jak zapobiegać deformacjom czaszki u niemowląt?
Wczesna profilaktyka minimalizuje ryzyko wystąpienia plagiocefalii. Do najważniejszych zasad należą:
- Rotacja pozycji – zmieniaj ułożenie głowy dziecka w łóżeczku (np. zmieniaj kierunek ułożenia stóp i głowy co noc), zachęcając do patrzenia w obie strony.
- Regularny „Tummy Time” – codzienne, nadzorowane układanie na brzuszku odciąża potylicę i wzmacnia mięśnie.
- Ograniczony czas w akcesoriach – unikaj nadmiernego używania fotelików czy leżaczków, a częściej noś dziecko na rękach.
- Zmiana strony karmienia – upewnij się, że zmieniasz ręce, na których trzymasz dziecko podczas karmienia butelką, aby wspierać obrót głowy w obie strony.
- Wczesna interwencja – obserwuj asymetrię czaszki. Jeśli zauważysz preferencję jednej strony (możliwy kręcz szyi), jak najszybciej skonsultuj się ze specjalistą.
Pamiętajmy, że plagiocefalia pozycyjna jest w większości przypadków w pełni uleczalna. Świadomość tego i wczesna współpraca z fizjoterapeutą lub osteopatą to najlepsza droga do zachowania lub przywrócenia symetrii główki dziecka.
Przeczytaj także: Asymetria u niemowląt – przyczyny, objawy i metody leczenia